Page content

Het geheim van de klinker

Het geheim van de klinker

Er is in onderwijsland iets raars aan de hand met klinkers.
Het alfabet kent er 5 (de y niet meegerekend, omdat deze letter zich afwisselend als klinker en als medeklinker gedraagt), maar kinderen in groep 3 leren er al gauw zo’n stuk of 20. Met als gevolg dat er aan de stroom ‘nieuwe’ letters geen eind lijkt te komen.
Kinderen die in groep 3 enthousiast aan het leren lezen beginnen, worden er soms toch wel wat moedeloos van: vandaag ALWEER een nieuwe letter!

Natuurlijk moeten kinderen de eu, ui, oe, au, ou etc leren kennen.

Maar als het over de a en de aa gaat (of de o en de oo), kijken wij daar toch anders tegenaan.

De a en de aa worden als twee aparte letters aangeboden, met daaraan gekoppeld de ‘ah-klank’ en de ‘a-klank’.  Hiermee wordt de suggestie gewekt dat één a altijd klinkt als ‘ah‘ en dat je voor het schrijven van de a-klank altijd twee letters nodig hebt.
Dat is natuurlijk niet waar. Veel kinderen worden hierdoor dan ook in verwarring gebracht. Het is kwalijk – in onze ogen – om kinderen iets te leren wat later niet waar blijkt te zijn. Juist kinderen die veel moeite hebben met het automatiseren van de klank-tekenkoppelingen worden hierdoor getroffen. Want het is bekend dat – ALS ze het dan eenmaal weten – ze er niet zo makkelijk weer vanaf stappen. Waardoor ze soms nog jaren fouten blijven schrijven als ‘straaten‘ en ‘stoeppen‘ of ‘kipen‘.

Wat leert een kind van de wereld om zich heen?

Die ene a heet ‘in de buitenwereld’ natuurlijk gewoon zoals iedereen hem noemt in het alfabet. Denk aan C&A, het A-diploma, AH, ANWB.

Een pientere kleuter die zijn oren en ogen niet in zijn zak heeft zitten, kent die letter en weet hoe hij heet.

En dat weet hij nog van nog veel meer letters: PSV, WC, M&M, K3 etc.

Kinderen zijn dus – als ze al niet het alfabet leren – gewoon vertrouwd met de alfabetnamen van de letters. De kans dat ze een letter bij die naam kennen is zelfs aanzienlijk groter dan de kans dat ze een letter bij zijn klanknaam kennen, want die klanknamen komen ‘in de buitenwereld’ niet voor. Tenzij ze een ouder broertje of zusje hebben dat al in groep 3 zit en hun ouders al op het hart gedrukt gekregen hebben dat ze de ‘em’ toch vooral ‘mmm’ moeten noemen. Maar ja, dan worden er thuis nog steeds geen mmm&mmm’s gegeten, toch?

De alfabetnaam van de letter dus.

Nou wil het dat die a ook opvallend vaak gewoon als a klinkt: ja, water, Anita, Arie.
Ga eens na bij hoeveel kinderen in je klas dit ook het geval is.

Zolang we de a een ‘ah’ noemen, gaan bij al deze kinderen alarmbelletjes rinkelen. Want wat de juf zegt, klopt niet met wat ze (misschien al een hele tijd) wisten. In HUN naam is die a helemaal geen ‘ah’.

Als dit conflict ontstaat in het brein van deze ijverige 6-jarigen, dan kunnen er twee dingen gebeuren. Ze denken:

  • De juf is gek, die zegt iets wat niet klopt.

of

  • Ik ben te dom om dit te begrijpen.

De tweede optie ligt helaas meer voor de hand. Bij een grote groep kinderen is de eerste twijfel gezaaid….

Nou hoor ik je denken: Als ik die letter een ‘a’ noem, zoals hij heet in het alfabet, dan heeft Jan een probleem! Of Casper, of Anneke…
Want ja, die a klinkt soms ook als ‘ah’, zoals in bah.

Maar dat is heel makkelijk uit te leggen: dit fenomeen doet zich namelijk alleen voor als we achter die a een medeklinker schrijven: ja wordt jas. Hetzelfde zien we bij de o: zo wordt zon. En jawel: nu wordt nut en pi wordt pim.
(Bij de e ligt het iets ingewikkelder, die komt later aan bod)

Hiermee komen we bij de kern van ons betoog:

Maak onderscheid tussen een klank en een letter!

Een letter is wat je ziet en schrijft – kriebeltjes op papier
Een klank is wat je hoort en zegt – verdwenen voor je het in de gaten hebt.

En je weet pas welke klank er bij een letter hoort als je hem IN een woord ziet staan. In een ander woord (of in een andere naam) kan hij anders klinken. Want een letter en een klank zijn niet hetzelfde.

Wat je dus kunt zeggen is: “Deze letter heet ‘em’ (van M&M) en in een woordje klinkt hij als mmm: boommm, mmmammma, kammm, mmmuis.”
Of
“Deze letter heet ‘dee‘ (van CD, DVD, V&D, DA, ADHD, vul in wat jouw 5 of 6-jarige kent) en in een woord klinkt hij als ‘duh’ als hij vooraan of in het midden staat en als ‘tuh’ als hij achteraan staat.

Voor klinkers ligt het ietsje lastiger. Daar kun je zeggen:

“Deze letter heet a, zoals in je A-diploma. Of zoals in ‘abcde…’
En hij kan op twee manieren klinken! Dat is grappig :))).

Wie heeft er allemaal deze letter in zijn naam?
Hoe klinkt hij bij jou? En bij jou?
In de loop van de komende maanden (nog voor de kerstvakantie!) gaan we ontdekken wat er allemaal met die a aan de hand is.”

Op deze manier hoeft geen kind zich ongerust te maken over de vraag of zijn/haar naam misschien verkeerd geschreven is.

Kinderen snappen heel goed dat ze in de eerste week nog niet alles kunnen en hoeven te weten, maar dan is het wel belangrijk dat we ze geruststellen en benoemen wat er gebeurt. (Dat is wat anders dat het allemaal al uitleggen).

Het eerst deel van het geheim van de klinker is bij deze onthuld.
Nog even op een rijtje:
1. De a klinkt zoals hij heet. Je kunt dat ook de ‘lange’ klank noemen, maar eigenlijk is die term verwarrend, want de a-klank in ja is niet langer dan ah-klank in jas). Door de termen ‘lang’ en ‘kort’ te gebruiken, loop je het risico dat de leerlingen dit gaan koppelen aan de schrijfwijze: a of aa. En dat wil je nou juist niet, want ze moeten de a-klank net zo goed koppelen aan dat ene teken a. Wij spreken dan ook liever van de ‘alfabetklank’, of wel: de klinker klinkt zoals hij heet (in het alfabet).

2. Als ik er een medeklinker vóór zet, dan blijft de klank gelijk. De letter klinkt nog steeds zoals hij heet in het alfabet.

3. Als ik er een medeklinker achter zet, dan verandert de klank! Ik hoor de ‘ah‘ klank van bah en jas. Deze klank wordt vaak ‘kort’ genoemd. Om dezelfde reden als ik hierboven noemde is dit verwarrend. Wij spreken liever van de ‘andere’ klank, of gewoon de ‘ah-klank’. Om te laten zien dat het de medeklinker is die voor deze klankverandering zorgt, zet ik een pijltje van de medeklinker naar de klinker.

4. Als ik toch de alfabetklank wil horen (met een medeklinker er achter) dan moet moet ik de a een hulpje geven: ik schrijf er een extra a bij. De dubbele schrijfwijze voor aa, oo etc is dus niet de standaard, maar de uitzondering!

De medeklinker kan nu geen invloed meer hebben op de klank die bij de klinkers hoort. Ik heb die hulpletter dus alleen nodig als er een medeklinker achter staat.

Tot zover het verhaal voor de eerste helft van groep 3. Kinderen kunnen nu alle 1-lettergrepige woorden zonder probleem lezen: ja, na, aan, gat en gaat.Zij kunnen aan de positie van de a in het woord zien wat ze er tegen moeten zeggen.  En zowel Daan als Jan begrijpen de schrijfwijze van hun naam.

Lettergrepen

Juist ja, lettergrepen.

Zoals we eerder onderscheid maakten tussen letters en klanken, is het net zo belangrijk om onderscheid te maken tussen lettergrepen en klankgroepen.

Een lettergreep is wat je ziet en schrijft.
Een klankgroep is wat je hoort en zeg. Een klankgroep kun je niet opschrijven. Probeer je dat toch, dan creëer je verwarring.

Omdat dit een blog is en geen video ontkom ik er helaas niet helemaal aan om het toch te proberen. Maar als je aan jonge kinderen duidelijk wil maken wat letters in een woord doen, gebruik dan de losse letters van de letterdoos. Dan is het duidelijk dat een woordbeeld dat tevoorschijn komt na het schuiven van letters slecht een (zeer tijdelijke) fase is.

Meerlettergrepige woorden

Halverwege groep 3 maken kinderen kennis met meerlettergrepige woorden. Dan is het belangrijk dat ze weten wat letters doen in lettergrepen. Hoe eerder hoe beter, want veel namen hebben ook meer lettergrepen en kinderen moeten zo snel mogelijk begrijpen hoe het in hun eigen naam werkt.

De belangrijkste vraag is: wat doen de medeklinkers. Medeklinkers bepalen immers de klank van de klinkers a, e, i, o en u. Daarom moeten we weten waar ze bij horen.

Als voorbeeld neem ik even het woordje ‘boek’.

Als ik het woordje langer maak met e-n (meervoud), dan zijn die letters (en met name de klinker e) net een magneet. Die trekken de (laatste) medeklinker naar zich toe. (Je kunt dat ook horen: boe-ken). Lettergreep en klankvoet komen hier goed overeen (Wat je ziet en wat je zegt, lijkt op elkaar).

In lettergrepen zien we: boe-ken

Dit gaat altijd zo:

hand+en > han-den
paard+en > paar-den

En we zien dat dezelfde regel over medeklinkers en lettergrepen ook geldt in langere woorden:

helikopter > he-li-kop-ter

De medeklinker hoort altijd bij de volgende lettergreep en als er twee medeklinkers zijn, dan verdelen ze het werk.

Deze regel gebruiken we voor maan > manen.

De e-n trekken de n van maan naar zich toe.
En nu pakken we regel 2 terug: één a klinkt gewoon zoals hij heet. Omdat de medeklinker (die het nodig maakte om een 2e a te schrijven) naar de volgende lettergreep verhuist, heb ik de hulpletter niet meer nodig.

Inzicht in deze regels over de verdeling van medeklinkers over de lettergrepen en in hoe de medeklinkers de klank van de klinkers bepalen, is zo verhelderend voor kinderen dat fouten tegen de open en gesloten lettergreep (kipen en loopen) niet ontstaan of in korte tijd verdwenen zijn.

Wil jij ook – met je eigen kind of met je hele klas – dit probleem bij de basis oplossen, neem dan contact met ons op.

We bespreken dan wat voor jou als ouder of leerkracht/IB’er/RT’er of schoolleider de beste stap is.

En natuurlijk kunnen we dan ook ingaan op de laatste stap: waarom schrijf je kippen met twee p‘s?

 

Letters zijn leuk!

spellen met pompomsGaat je kind binnenkort naar groep, of zit je kind in groep drie en wil je oefenen met alfabetnamen van de letters?

Dan is dit een leuk spelletje.

Voor 2 tot 5 spelers (het aantal maakt niet uit, maar het is niet leuk om lang op je beurt te wachten 🙂

Wat heb je nodig:

  • gekleurde stroken papier waar je de namen van de spelers op schrijft. Schrijf de letters lekker groot.
  • knopen of fiches of pompoms om op de letters te leggen. (Het maakt niet uit waar je mee speelt, als het maar leuk of kleurrijk is. Als je geen bezwaar hebt tegen snoepen, kun je ook met M&M’s spelen).
  • dobbelstenen en plakband waar je op kunt schrijven. (Bijvoorbeeld het plakband dat je bij een verfklus gebruikt)
  • een dikke stift
  • verkleedkleren (niet verplicht, maar wel leuk :).

dobbelstenen met letters 1

dobbelstenen met lettersletterstroken met pompoms

Hoe moet je voorbereiden:

  • Beplak de dobbelstenen met plakband. Hoeveel je er nodig hebt, is afhankelijk van hoeveel verschillende letters je hebt in de namen of woorden die je wil schrijven.
  • Schrijf alle letters die je nodig hebt op de dobbelstenen. Ruimte over? Herhaal dan een veel voorkomende letter.
  • Schrijf de namen van alle spelers op een gekleurde strook papier.
  • Je mag natuurlijk ook andere woorden of namen schrijven (kies woorden die je kind leuk vindt).

Het spel kan beginnen:

  • Ieder speler krijgt een strook papier met daarop zijn of haar naam of een ander leuk woord.
  • Het doel van het spel is om op alle letters van het woord een knoop/fiche/pompom te leggen.
  • De eerste speler gooit alle dobbelstenen en kijkt of hij een letter gegooid heeft die voorkomt in het woord dat hij vol moet leggen.
  • Zo ja, dan mag hij op de de letter een knoop leggen.
  • Vindt hij meerdere letters die voorkomen in ‘zijn’ woord, dan moet er gekozen worden. Bij een beurt mag maximaal 1 knoop gelegd worden.
  • Daarna is de volgende speler aan de beurt.
  • Natuurlijk gebruik je voor de letters de naam die ze hebben in het alfabet. Bespreek welke klank er bij die letter hoort. Misschien is dat niet in alle namen / woorden hetzelfde :).

Veel plezier!

(Met dank aan Allison op http://www.notimeforflashcards.com/)

Winterplaatjes om te spellen

Een cadeautje van ons!Download de winterplaatjes om te spellen

De kerstvakantie is vaak druk met de feestdagen, met bezoekjes aan opa en oma of andere familie, … Gezellig, maar af en toe even rust is dan ook fijn.
Even lekker samen een spelletje doen, kan dan voor zo’n rustmoment zorgen, waarbij de aandacht ook even echt voor je kind is. Hier vind je een aantal plaatjes waarmee je een simpel memospel kunt spelen, maar die je ook kunt gebruiken om allerlei spel-spelletjes mee te doen.

Stap 1

Download de plaatjes. Kijk welke niveau het beste bij je kind past.

Woorden met één lettergreep:

Plaatjes 1 lettergreep

Woorden 1 lettergreep

Woorden met meer lettergrepen:

Plaatjes meer lettergrepen

Woorden meer lettergrepen

Stap 2
Print de plaatjes en woorden op stevig papier

Stap 3
Knip ze uit

Stap 4
De regels van het memospel kent iedereen. Extra regel: als je een paar gevonden hebt, moet je het woord spellen met alfabetletters.
Extra uitdaging: spel het woord zonder dat je naar het voorbeeld kijkt. Nog te makkelijk? Spel het woord – zonder af te kijken – achteruit.

Tip bij het spellen
Gebruik bij het spellen van de woorden de namen van de letters zoals in het alfabet. Zoals je ook je naam spelt door de telefoon bijvoorbeeld.
Spellen geeft namelijk veel meer houvast dan verklanken. Spellen helpt ook nog eens om de schrijfwijze beter te onthouden, omdat je het woordbeeld inprent.

Hoe was het om met de winterplaatjes te spellen?Welk woord vond jouw kind het lastigst om te spellen? Of juist het leukst of makkelijkst?

Dansend Alfabet ;-)

Met behulp van een simpele animatie-app kun je letters laten bewegen of  ‘dansen’:

Wij zijn altijd op zoek naar leuke, andere manieren om met letters te spelen. Het liefst natuurlijk iets waar kinderen uit zichzelf mee gaan spelen. Soms ‘misbruiken’ we daarbij iets wat helemaal niet voor letters bedoeld is. Ik gebruikte voor dit filmpje bijvoorbeeld de gratis app Animation Desk uit de app-store.
Om een animatie te maken van een letter, moet je die een aantal keren op bijna dezelfde manier schrijven. Daarmee maak je dan de verschillende beelden van een filmpje en als je die dan achter elkaar afspeelt, lijkt het of de letter beweegt.

Zet je kind lekker aan het werk met een bepaalde letter of met een aantal letters. Laat hem daarbij zelf fantaseren hoe het filmpje eruit komt te zien. Misschien een compleet dansend alfabet, maar je kunt ook denken aan hoofd- en kleine letters of een compleet woord.

Je kind oefent lekker met het schrijven van de letters en natuurlijk krijgen ze daarbij de alfabetnaam. We kunnen het  niet vaak genoeg zeggen: het is belangrijk dat je kind die alfabetnaam kent, naast de klanknaam die hij of zij op school leert. Klanken zijn namelijk niet hetzelfde als letters en je kind leert beter lezen en schrijven als hij het verschil kent.

Meer informatie hierover vind je bijvoorbeeld in de blog ‘Aan de slag met spellen’.

Mijn kinderen waren uren ‘zoet’ met deze app en niet alleen met letters 😉

 

Een kleurrijk alfabetmemospel

letters voor het alfabetmemospelVakantie? Of een regenachtige vrije middag?
Voor zo’n moment heb je hier een leuk ‘werkje’ voor je kind.

Stap 1
Download een of meerdere alfabetten op onze facebookpagina.
(En als je daar dan toch bent, klink dan even op ‘vind ik leuk’. Dat vinden wij dan weer heel leuk)

Om het alfabetmemospel te kunnen spelen, heb je minstens twee alfabetten nodig.

Stap 2
Print ze uit op stevig papier (de meest printers kunnen 200 grams papier wel aan).

Stap 3
Je kind kan de letters eventueel kleuren en daarna kun je ze losknippen.

Stap 4
Ga spelen! Laat je kind de letters benoemen, op volgorde leggen, zijn naam leggen, …
Speel het alfabetmemospel met twee alfabetten (2 dezelfde of juist 2 verschillende).

Tips

Is je kind al voldoende vertrouwd met letters die er een beetje anders uitzien dan de ‘standaard’ letters op school? Hoe eerder hoe beter natuurlijk. Je kind herkent alle stoelen in de IKEA-catalogus als stoel, dus waarom zou ze moeite hebben met alle verschillende lettervormen. Gewoon lekker mee aan de slag 🙂

Als je met je kind met letters bezig bent, gebruik dan altijd hun alfabetnaam. Het is belangrijk dat je kind die kent, naast de klanknaam die het op school leert.
Klanken en letters zijn namelijk niet hetzelfde en als je letters alleen maar kent bij de klanknaam, dan vervaagt het verschil tussen een klank en een letter. Je kind kan daar uiteindelijk erg van in verwarring raken. Wil je daar meer over lezen? Lees dan: Hoe heet de a van jas?

Veel kleur en spelplezier!

 

Spelspelletjes

Spellen met alfabetletters moet je dagelijks oefenen.

Op school leren kinderen om woorden te verklanken voor ze ze opschrijven. In het allereerste begin van ‘leren lezen en schrijven’ kan dat tijdelijk een nuttige bezigheid zijn. Maar omdat je oren je lang niet altijd kunnen vertellen hoe je een woord moet schrijven, moet je kind ook andere ‘aanvalsplannen’ aangereikt krijgen. Vooral als je merkt dat je kind op school achterop raakt, moet je hard aan de slag met een alternatief.

Je doet dat op het niveau van je kind. Hoe meer variatie je aanbrengt in de spelvorm, hoe leuker het is en blijft. Zorg altijd voor een ‘kopje thee en een koekje’. En betrek al je kinderen erbij op hun eigen niveau of zoek juist een plekje waar je niet afgeleid wordt. Laat dit afhangen van wat past bij jouw kind.

In groep 3

In groep 3 zijn eerst de alfabet-spelletjes  nog aan de beurt. Je kind moet naast de klanknamen van de letters die het op school leert, ook de alfabetnamen van de letters kennen. Misschien kent hij er al een paar. Letters kom je tenslotte overal tegen (letters letters letters)

Bespreek het dan zo:
Bijvoorbeeld bij de m: de letter heet ‘em’ en hij klinkt als mmmm.
of
Bijvoorbeeld bij de o: De letter heet ‘o’, maar soms klinkt hij als oh (in bos). En soms klinkt hij gewoon zoals hij heet: in ‘boter’.

Je kind leert dan het onderscheid tussen klanken en letters.

Spel alle woorden die je kind op school leert ook met alfabetletters. Hij raakt daar dan mee vertrouwd!

In groep 4

Nu kent je kind als het goed is de alfabetnaam van alle letters. Kan hij het alfabet opzeggen? (niet zingen). Kent hij het verschil tussen klinkers en medeklinkers?
Kan hij woorden spellen als boom, boek,huis etc. (dus b-o-o-m en h-u-i-s)

Let op: op school wordt verklanken soms ook spellen genoemd, maar wij bedoelen wat anders!

Nu kun je het volgende spelletje doen:
Spel bv b-o-o-m. Vraag of je kind weet welk woord je gespeld hebt.
Hij mag nu een woord spellen en jij moet raden.
In het begin zal je kind hier heel erg aan moeten wennen. Gebruik dan de letterdoos als ondersteuning. Je kind kan dan de letters pakken die jij noemt en ze op volgorde leggen.
Dan kan hij lezen wat hij gelegd heeft. Probeer toe te werken naar ‘uit het hoofd’. Dus zonder ondersteuning met de letterdoos.

Schermafbeelding 2013-09-02 om 15.15.03

Bedenk dat woorden als huis en boek moeilijker zijn dan boom en vaas. Je hoort namelijk bij het spellen de oe-klank niet. Je kind moet dus gaan ontdekken dat de letters o en  e van b-o-e-k samen staan voor de klank oe.
Begin zonodig met woorden van 3 letters: aap, oom, uil, koe etc…

Hoeveel woorden kunnen jullie zo samen in een minuut spellen ;-).

Het kan leuk zijn om de vorderingen van je kind bij te houden. Misschien kan hij morgen in dezelfde tijd een woord meer spellen. Sommige kinderen kunnen niet zo goed tegen zo’n soort prestatie- of tijdsdruk. In dat geval kan je vast wel een ander manier bedenken om je kind te belonen of stimuleren!

Als je kind hier goed in is, kun je deze variatie proberen:
Spel bv b-o-o-m. De andere speler noemt het woord.
Zeg nu: ik haal de m weg en zet er een s voor in de plaats.
Welk woord staat er nu?

Denk eraan dat je de letters steeds bij hun alfabetnaam noemt!

In het begin ondersteun je dit met de letters van de letterdoos (als je kind nog een beginnende lezer is), maar later doe je het zonder letters.
Je kind moet zich dan voorstellen hoe het woord dat jij spelt eruit ziet. In gedachten moet hij een letter vervangen en dan ‘lezen’ wat er staat. Dit helpt enorm bij het ontwikkelen van een stabiel visueel woordbeeld. (Een visueel woordbeeld, wat is dat eigenlijk?)

Natuurlijk wissel je van beurt.

 

Plaatjes

plaatjes om te spellen
Om spelspelletjes makkelijker en leuker te maken, hebben we heel veel plaatjes bij elkaar gezocht. Je vindt ze op onze facebookpagina. Je hebt direct toegang tot onze voorraad, als je de pagina even ‘leuk vindt’. Jouw like helpt ons meer mensen te bereiken, dus die stellen we erg op prijs! Je vindt er trouwens ook nog een lijst met spelletjes die je met de plaatjes kunt doen!

groep 5

Nu zijn de woorden met de open en gesloten lettergreep aan de beurt. Die zijn voor heel veel kinderen heel moeilijk.

Op deze site  vind je  informatie in het dit artikel: open lettergreep en dubbelzetter.
Of kijk eens naar dit filmpje:

Regelmatig organiseren wij extra activiteiten om juist bij dit moeilijke onderwerp te helpen!
Wil je zeker weten dat je onze aankondigingen niet mist?
Schrijf je dan bovenaan de bladzijde in voor het e-book ‘Van Taaltobber naar Taaltopper’ en dan ben je de straks eerste die het hoort als we nieuw aanbod hebben!

Vragen? Opmerkingen? Aanvullingen? Laat ze hieronder achter of mail ons op info@taalkanjer.nl en we komen zo snel mogelijk bij je terug 😉

 

Alfabetspelletjes

Alfabet Katten P
Omdat het niet altijd meevalt om tijd en zin te maken om te oefenen, is het belangrijk om ‘oefenen’ zo leuk mogelijk te maken! Gelukkig kunnen spelen en leren heel goed samengaan.
Daarom geven we je hier wat tips over de spelletjes die met onze kinderen en leerlingen altijd de toppers zijn bij het leren van het alfabet.

Spelletjes met letters

Zoek op internet naar een leuk alfabet. Sluit aan bij de leeftijd van je kind.
Voorbeelden vind je onder andere op 365alfabet-blogspot. Maar er zijn veel meer leuke voorbeelden te vinden op internet.
Print het alfabet twee keer op stevig papier, lamineer het eventueel en knip de letters los. Op onze facebookpagina vind je er ook een paar: http://on.fb.me/1kSB7hq

 Memospel

Je kunt nu met deze dubbele serie een geheugenspelletje spelen.
Iedere speler die een kaartje omdraait, moet de alfabetnaam van de letter zeggen.
Als je een paar gevonden hebt, mag je het houden natuurlijk, maar je moet ook nog even een woord bedenken dat met de bewuste letter begint.

Letters op volgorde leggen

Leg een van beide series in de goede volgorde. Een van beide spelers sluit de ogen, de andere speler neemt een letter weg. Om het moeilijk te maken, mag die speler het gat dat ontstaat, dicht schuiven.
De anders speler opent nu de ogen en ‘zoekt’ welke letter verdwenen is.

‘Pim Pam Pet’

Dit spel lijkt op het oude pimpampet, maar je hebt geen letterwiel nodig.
Schud de letterkaartjes (neem 1 of 2 series) en leg ze ondersteboven op tafel.
Spreek een thema af. Bijvoorbeeld namen, dieren, iets zoets, landen, reizen, etc..
Dit kun je aanpassen aan het niveau en de leeftijd van de spelers.

Als hij aan de beurt is,  draait een speler een kaart en zegt de alfabetnaam van de letter. Alle spelers mogen nu een woord bedenken dat met die letter begint. Het woord moet natuurlijk wel bij het thema passen.

Nu kun je kiezen welke spelregels je verder bedenkt. Hieronder staan een paar voorbeelden:

  • Iedereen moet het woord dat hij bedacht heeft spellen. Als het goed is, krijg je een punt.
  • De speler die het eerst een woord wist, moet het spellen. Als het goed is, krijgt hij het letterkaartje.
  • De speler die de letter draait, mag zelf een woord bedenken of het kaartje aan een medespeler geven om er een woord bij te bedenken.

Als je eenmaal een paar variaties gespeeld hebt, zul je zien dat je kinderen geen moeite hebben om zelf variaties te bedenken.

Even geen zin in een spelletje

Dan wil je kind misschien het alfabet inkleuren. Als je weet hoe dat werkt, zoek dan een een leuk font op bijvoorbeeld www.dafont.com en print een eigen alfabet. Lekker groot 😉
http://www.dafont.com/super-mario-bros.font bijvoorbeeld of http://www.dafont.com/coconut-point.font

Veel plezier ;-))

Laat hieronder horen wat je ervan vindt. Weet je zelf nog een leuk spelletje om het alfabet te oefenen? Deel dat dan ook bij de reacties 😉

Zittenblijven in groep 3 of 4 lost niks op!

Zittenblijven in groep 3 of 4?

Drie redenen om daar keihard ‘NEE’ tegen te zeggen.

Rond deze tijd van het jaar (april-mei) valt voor sommige leerlingen van groep 3 of 4 het D-woord: doubleren of blijven zitten.  (doubleren is het franse woorde voor dubbelen).

Waarom lost zittenblijven zelden wat op?

Als een kind goed schoolrijp is als het naar groep 3 gaat, is het toe aan leren lezen en schrijven.
Als het dan geen goede start maakt heeft het weinig zin om nog een jaar op dezelfde manier dezelfde lesstof aan te bieden. Wat  je kind nodig heeft is een aanpak die meer past bij zijn manier van leren.

Waarom een keihard NEE tegen zittenblijven?

Daar zijn 3 belangrijke redeneren voor en de eerste bespreek ik in deze blog:

Je kind in niet gebaat bij het overdoen van groep 3 of 4, omdat het lesaanbod in die groepen hem in verwarring brengt! Je kind is in verwarring omdat hij niet weet wat het het verschil is tussen letters en klanken. Letters zijn namelijk niet hetzelfde als klanken! Meer weten hierover? Bekijk dan onderstaande video!

Dus wat moet je doen: Je moet een eind maken aan die verwarring!

Wat jij dagelijks ziet gebeuren is dat jouw kind worstelt met iets wat hij gewoon zou moeten kunnen.
Je ziet de vragen in zijn ogen.. je ziet het onbegrip als er weer rode strepen staan in zijn werk. Je ziet fouten die hij al lang niet meer zou moeten maken en je vraagt je af of hij het ooit gaat leren!

Je kind weet niet dat hij op het verkeerde spoor zit. En jij weet dat ook niet.
Voor jouw kind is iedere letter tegelijk een klank. Hij snapt dus niet waarom hij – als hij keurig al die klanken achter elkaar plakt – de verkeerde letters op papier heeft staan. Jij kunt hem uitleggen hoe het wel zit. Kijk naar dit filmpje over letters en klanken.

Wat gebeurt er als je kind nog een jaar in groep 3 of 4 zit?
In groep 3 en 4 krijgen de letters een ‘klanknaam’. Daardoor vervaagt voor je kind het verschil tussen een klank en een letter.
Hoe vaster je kind ervan overtuigd raakt – door alle lesstof nog een keer te herhalen – dat een klank hetzelfde is als een letter, hoe moeilijker hij straks zal inzien dat klanken en letters juist niet hetzelfde zijn. Hij zal dan blijven verklanken en verklanken is geen veilige en effectieve manier om te weten hoe je een woord moet schrijven!

Wil jij weten wat precies het verschil tussen een klank en een letter is?

Bekijk de video

Wat kun je doen?
Leer je kind het alfabet en leer hem dat een letter niet hetzelfde is als een klank.
Je mag best praten over de klank van een letter, maar vertel bijvoorbeeld ook dat je sommige klanken (bijvoorbeeld ij/ei, g/ch, t/d) op meer manieren kunt schrijven.

Wat doe je nog meer: ga de woorden spellen. Als je spelt ontstaan er geen misverstanden. Je kunt h-o-n-d spellen en uitleggen dat de d hier klinkt als een t, omdat hij aan het eind van een woord staat. (De regel die uitlegt waarom je hond met een d schrijft leert je kind in groep 4.)

LEES  ook de TWEEDE belangrijke reden waarom zittenblijven in groep 3 of 4 de problemen meestal niet oplost!

Vind je dit interessant en wil je meer weten hoe wij je kunnen ondersteunen om het ook echt te gaan doen? Neem dan contact met ons op.

Reacties zijn welkom!

Aan de slag met spellen

Wat is spellen?

Spellen is het benoemen van de letters (en niet de klanken) van een woord. Door te spellen leer je met welke letters je een woord schrijft.
Omdat je altijd iedere letter apart opnoemt, is het aantal letters dat je zegt, gelijk aan het aantal letters dat je schrijft in het woord.

Neem bijvoorbeeld het woord oom. Dit wordt geschreven met drie letters en gespeld als  “o – o – em”
Je ziet drie letters, je zegt drie letters.
Maar… 
Je hoort maar twee klanken: oo – mmm. Hier wordt dus meteen duidelijk dat een letter niet hetzelfde is als een klank.

Bij het spellen gebruiken we altijd de namen van de letters uit het alfabet. Dat geeft namelijk houvast. Je weet precies welke letters je moet schrijven en in welke volgorde!
Om de techniek te leren, start je met simpele basiswoorden, zoals oom, aap, eet. Als een basiswoord goed bekend is, kan je het gaan uitbreiden door er medeklinkers voor te zetten: oom > boom; aap > gaap. Zo breid je het steeds verder uit.

Letters en klanken

Tijdens het spellen leer je langzaam maar zeker het verband tussen een letter en zijn klank. Je leert dat bij sommige letters altijd hetzelfde klank hoort, zoals de letter m: deze klinkt altijd als [m].

Bij sommige letters horen echter meerdere klanken. Zo klinkt de letter d als [d] wanneer hij vooraan het woord staat (doen), maar als [t] als hij achteraan het woord staat (hoed). De klinkers a, e, i, o, u kunnen zowel lang als kort klinken, afhankelijk van de medeklinkers eromheen.
Soms zorgt een combinatie van letters voor een nieuwe klank, bijvoorbeeld de letters o en e klinken samen als [oe].

Door steeds moeilijkere woorden te spellen, komen alle mogelijkheden aan bod, en ontdek je vanzelf de logica.

Aan de slag met spellen

In het onderstaande filmpje heb ik een indruk gegeven van de manier waarop je met spellen aan de slag gaat.

Allereerst heb je materiaal nodig om te spellen. Ik gebruik altijd een alfabetkaart om een letter op te kunnen zoeken die iemand nog niet beheerst. Verder heb je een letterdoos (of losse letters) nodig (ik heb inmiddels een aantal verschillende) waar alle letters apart op een blokje staan. Ten slotte gebruik ik allerlei spelmateriaal, zoals kaartjes met woorden, maar ook kwartetten, pizzapunten (waar woorden op staan), woordspelletjes, etc. Voor mensen die uit het buitenland komen, gebruik ik ook veel plaatjes. Daarmee doen we spelletjes, zoals race tegen de klok, wie heeft het eerste zijn pizza vol, wie kan het meeste woorden maken uit een lang woord, … Natuurlijk hangt het spelletje af van wie er meedoen.

In het filmpje zie je hoe het alfabet wordt opgezegd. Je hoort met name in het begin dat dit een beetje op de wijs van het alfabetliedje wordt gedaan. Als je bij de k, l, m komt, verdwijnt dit, omdat ze de letters niet zo snel kan aanwijzen. Het is van belang dat alle letters duidelijk bij naam worden genoemd!

Daarna gaan we aan de slag met de basiswoorden. Bij het maken van de woorden gebruiken we ook veel termen als voor, achter, eerste, laatste om duidelijk te maken dat we woorden van links naar rechts lezen. Dit is vooral van belang voor iedereen die deze termen nog niet goed beheerst. We proberen iedere keer van het woord dat op tafel ligt een nieuw woord te maken, door letters weg te halen en toe te voegen. Als alle woorden met oo (oog, ook, oom; let op: oor laat je nog even weg, omdat de oo daar iets anders klinkt!) bekend zijn, ga je van ook naar aak door de twee o’s weg te halen en twee a’s toe te voegen. Vervolgens kan je de woorden beginnend met dubbel aa behandelen. Bespreek ook steeds de betekenis van het woord.

In het volgende onderdeel van de film zie je een race tegen de klok met de woordkaartjes. Zo’n race kan je ook samen doen: daarbij zegt de een het woord en moet de ander het spellen, of de een spelt en de ander moet het woord zeggen.

Tot nu toe hebben we steeds gespeld op basis van losse woorden. We willen uiteraard toewerken naar het lezen van zinnen uit een boek. We maken hier verschil tussen ‘leren lezen’ en ‘lezen voor je plezier’. Als je in een ‘leerboek’ leest als onderdeel van het leren lezen, ga je de eerste keer de woorden spellen. In het filmpje zie je hier een voorbeeld van. Zo veel spellen doe je vooral in het begin. In principe doe je dit spellen alleen de eerste keer dat je een nieuw stukje leest. Daarna ga je het stukje gewoon lezen. Als je al wat verder bent in het leerproces, laat je alleen de nieuwe woorden spellen en de woorden die je kind niet direct vlot leest.

Letters letters letters…

Ontluikende geletterdheid

Overal om ons heen zien we letters en kinderen merken ze vroeg of laat op. Het ene kind is er gevoeliger voor dan het andere. Mijn zoon taalde als kleuter niet naar letters, hij was meer aan het tellen en rekenen. Onze dochter vond letters wel heel boeiend. Ze heeft ooit als kleuter een hele bladzijde volgekriebeld met krulletjes en rondjes en toen kwam ze naar me toe met de vraag: “mama wil jij het voorlezen”. Ze wist dus al heel goed dat al die rare kleine figuurtjes dan weliswaar voor haar nog raadselachtig waren, maar dat ik er wel degelijk wat mee kon. Dus of ik dan maar wilde voorlezen wat zij ‘geschreven’ had.
Wat later kwam ze een keer uit school met de vraag: “mama wil jij mij vanmiddag leren lezen?”

De letters die kinderen als vanzelfsprekend tegenkomen in de wereld om hen heen, hebben allemaal een naam: WC, AH, C&A, M&M. We noemen de letters bij hun alfabetnaam.

letters letters letters

Die letternamen worden  zo gebruikt en kinderen nemen ze over. Dat is voor hen de natuurlijke manier van het leren van de letters! Ze horen ons woorden spellen: je spelt je naam als je er zeker van wilt zijn dat iemand anders die goed opschrijft… Daarbij aansluitend kun je je kleuter  al vertrouwd maken met letters als hij aangeeft daar belangstelling voor te hebben.

 

Noem de letters dus bij hun naam

Je noemt de letters daarbij gewoon bij de alfabetnaam.Het beste ga je uit van de letters die een emotionele lading voor je kind hebben. Bijvoorbeeld de M van McDonalds, maar natuurlijk ook de eerst letter van zijn/haar eigen naam en van de naam van broertjes of zusjes. Je kind kan die letter overal ‘ontdekken’. Misschien staat hij op het pak melk dat op tafel staat, of komt hij voor op het nummerbord van de auto? Nog veel meer ideeën om hier speels mee bezig te zijn vind je op onze Pinterestpagina.

Jullie kunnen de letters ook gaan zoeken in de krant of in een tijdschrift en dan uitknippen of uitscheuren en opplakken. Je kind raakt zo vertrouwd met alle verschillende vormen die letters kunnen hebben. Net zoals hij alle stoelen in de IKEA catalogus als ‘stoel’ zal herkennen, zal hij ook alle a’s als a leren herkennen.

Je kunt de letters op losse vellen plakken. Kies zoals gezegd een volgorde die past bij je kind, maar doe ze uiteindelijk op alfabetische volgorde in de map.
Voorin de map kun je een overzichtsbladzijde maken met het hele alfabet erop en je kind daarop laten aantekenen welke letters hij al kent. Je zult zien dat je kind met groeiend enthousiasme en zelfvertrouwen zich de eerste beginselen van geletterdheid eigen maakt.

like

Zorg er met 1 klik voor dat je geen nieuwe ontwikkelingen mist