Page content

Het geheim van de klinker

Het geheim van de klinker

Er is in onderwijsland iets raars aan de hand met klinkers.
Het alfabet kent er 5 (de y niet meegerekend, omdat deze letter zich afwisselend als klinker en als medeklinker gedraagt), maar kinderen in groep 3 leren er al gauw zo’n stuk of 20. Met als gevolg dat er aan de stroom ‘nieuwe’ letters geen eind lijkt te komen.
Kinderen die in groep 3 enthousiast aan het leren lezen beginnen, worden er soms toch wel wat moedeloos van: vandaag ALWEER een nieuwe letter!

Natuurlijk moeten kinderen de eu, ui, oe, au, ou etc leren kennen.

Maar als het over de a en de aa gaat (of de o en de oo), kijken wij daar toch anders tegenaan.

De a en de aa worden als twee aparte letters aangeboden, met daaraan gekoppeld de ‘ah-klank’ en de ‘a-klank’.  Hiermee wordt de suggestie gewekt dat één a altijd klinkt als ‘ah‘ en dat je voor het schrijven van de a-klank altijd twee letters nodig hebt.
Dat is natuurlijk niet waar. Veel kinderen worden hierdoor dan ook in verwarring gebracht. Het is kwalijk – in onze ogen – om kinderen iets te leren wat later niet waar blijkt te zijn. Juist kinderen die veel moeite hebben met het automatiseren van de klank-tekenkoppelingen worden hierdoor getroffen. Want het is bekend dat – ALS ze het dan eenmaal weten – ze er niet zo makkelijk weer vanaf stappen. Waardoor ze soms nog jaren fouten blijven schrijven als ‘straaten‘ en ‘stoeppen‘ of ‘kipen‘.

Wat leert een kind van de wereld om zich heen?

Die ene a heet ‘in de buitenwereld’ natuurlijk gewoon zoals iedereen hem noemt in het alfabet. Denk aan C&A, het A-diploma, AH, ANWB.

Een pientere kleuter die zijn oren en ogen niet in zijn zak heeft zitten, kent die letter en weet hoe hij heet.

En dat weet hij nog van nog veel meer letters: PSV, WC, M&M, K3, BMW, TV, NOS, BSO etc.

Kinderen zijn dus – als ze al niet het alfabet leren – gewoon vertrouwd met de alfabetnamen van de letters. De kans dat ze een letter bij die naam kennen is zelfs aanzienlijk groter dan de kans dat ze een letter bij zijn klanknaam kennen, want die klanknamen komen ‘in de buitenwereld’ niet voor. Tenzij ze een ouder broertje of zusje hebben dat al in groep 3 zit en hun ouders al op het hart gedrukt gekregen hebben dat ze de ‘em’ toch vooral ‘mmm’ moeten noemen. Maar ja, dan worden er thuis nog steeds geen mmm&mmm’s gegeten, toch?

De alfabetnaam van de letter dus.

Nou wil het dat die a ook opvallend vaak gewoon als a klinkt: ja, water, Anita, Arie.
Ga eens na bij hoeveel kinderen in je klas dit ook het geval is.

Zolang we de a een ‘ah’ noemen, gaan bij al deze kinderen alarmbelletjes rinkelen. Want wat de juf zegt, klopt niet met wat ze (misschien al een hele tijd) wisten. In HUN naam is die a helemaal geen ‘ah’.

Als dit conflict ontstaat in het brein van deze ijverige 6-jarigen, dan kunnen er twee dingen gebeuren. Ze denken:

  • De juf is gek, die zegt iets wat niet klopt.

of

  • Ik ben te dom om dit te begrijpen.

De tweede optie ligt helaas meer voor de hand. Bij een grote groep kinderen is de eerste twijfel gezaaid….

Nou hoor ik je denken: Als ik die letter een ‘a’ noem, zoals hij heet in het alfabet, dan heeft Jan een probleem! Of Casper, of Anneke…
Want ja, die a klinkt soms ook als ‘ah’, zoals in bah.

Maar dat is heel makkelijk uit te leggen: dit fenomeen doet zich namelijk alleen voor als we achter die a een medeklinker schrijven: ja wordt jan.
Hetzelfde zien we bij de de andere klinkers: zo wordt zonnu wordt nut en pi wordt pim.
(Bij de e ligt het iets ingewikkelder, die komt later aan bod)

Hiermee komen we bij de kern van ons betoog:

Maak onderscheid tussen een klank en een letter!

Een letter is wat je ziet en schrijft – kriebeltjes op papier
Een klank is wat je hoort en zegt – verdwenen voor je het in de gaten hebt.

En je weet pas welke klank er bij een letter hoort als je hem IN een woord ziet staan. In een ander woord (of in een andere naam) kan hij anders klinken. Want een letter en een klank zijn niet hetzelfde.

Wat je dus kunt zeggen is: “Deze letter heet ‘em’ (van M&M) en in een woordje klinkt hij als mmm: boommm, mmmammma, kammm, mmmuis.”
Of
“Deze letter heet ‘dee‘ (van CD, DVD, V&D, DA, ADHD, vul in wat jouw 5 of 6-jarige kent) en in een woord klinkt hij als ‘duh’ als hij vooraan of in het midden staat en als ‘tuh’ als hij achteraan staat.

Voor klinkers ligt het ietsje lastiger. Daar kun je zeggen:

“Deze letter heet a, zoals in je A-diploma. Of zoals in ‘abcdefg…’
En hij kan op twee manieren klinken! Dat is grappig :))).

Wie heeft er allemaal deze letter in zijn naam?
Hoe klinkt hij bij jou? En bij jou?
In de loop van de komende maanden gaan we ontdekken wat er allemaal met die a aan de hand is.”

Op deze manier hoeft geen kind zich ongerust te maken over de vraag of zijn/haar naam misschien verkeerd geschreven is.

Kinderen snappen heel goed dat ze in de eerste week nog niet alles kunnen en hoeven te weten, maar dan is het wel belangrijk dat we ze geruststellen en benoemen wat er gebeurt. (Dat is wat anders dat het allemaal al uitleggen).

Het eerste deel van het geheim van de klinker is hiermee onthuld.

Inzicht in hoe de medeklinkers de klank van de klinkers bepalen is super verhelderend voor kinderen. Met nog een paar stapjes extra kunnen ze dat inzicht toepassen in woorden met meer lettergrepen. Zo zullen de vaak zeer hardnekkige problemen met de open en gesloten lettergreep (boomen en kipen) niet ontstaan. We kunnen ze – als we kinderen wat extra inzicht verschaffen – ook verhelpen. Maar waarom zou je niet meteen een goede start maken?

We begeleiden sinds begin van dit schooljaar juf Floor. Al een paar keer heeft ze gezegd:

Nu ik dit allemaal weet, kan ik en wil ik het niet meer op een andere manier aan de kinderen uitleggen.

Wil jij ook – met je eigen kind of met je hele klas – dit probleem bij de basis oplossen, neem dan contact met ons op.

We bespreken dan wat voor jou als ouder of leerkracht/IB’er/RT’er of schoolleider de beste stap is.

 

 

Hoe heet de a van ‘jas’?

Hoe komt het toch dat zoveel kinderen vastlopen met lezen en spellen?

Laten we een blik werpen op het volgende plaatje:hiaten

 

Links zie je de ideale situatie: in groep 1 leert een kind de basis en ieder jaar bouwt hij daarop verder.

Maar als er ergens een stukje mist, dan kan je kind daar niet op verder bouwen. Het volgende stukje kennis ‘landt niet’. Daardoor ontstaat en een kennisgat en het jaar erop gebeurt het zelfde: je kind kan de nieuwe lesstof niet plaatsen en de hiaten stapelen zich op. Het hele ‘bouwwerk’ wordt steeds wankeler.

Oplossing: herstel het fundament

De oplossing zit in het opvullen van de gaatjes, maar het is heel belangrijk dat je daarmee onderaan begint: de basis moet goed zijn. Vergelijk het maar met een huis: dat gaat zonder fundering verzakken tot het instort.

Natuurlijk is het beter om de hiaten in groep 2 en 3 te vermijden, maar als je pas in latere jaren kunt gaan repareren, moet je zeker niet vergeten om bij die basis te beginnen. Bij een kind dat al in de bovenbouw zit of misschien zelfs al op de middelbare school, heb je dan een flinke klus. Maar je ziet dat de blokjes naar boven toe ook weer kleiner worden: als de fundering eenmaal weer stevig is, kost de rest minder moeite!

Eerst een stukje theorie:

Je kunt bij het Nederlands niet altijd horen hoe je een woord moet schrijven. Als ik bijvoorbeeld ‘hond’ zeg, dan zou ik dat ook als ‘hont’ kunnen schrijven. Dat klinkt ook goed, toch?

Omgekeerd: als ik een letter op papier zie, dan zeg ik daar niet altijd hetzelfde tegen. Tegen de d bijvoorbeeld zeg ik ‘duh’ in doek, maar ‘tuh’ in hoed.

Een klank is dus niet hetzelfde als een letter:

Schermafbeelding 2014-09-10 om 08.13.33

Ja, duh... dat wist jij ook al.. toch?

Maar bekijk het even door  de ogen van je kind.

Hij (of zij) leert op school een letter aanduiden met een klanknaam.
Dus jouw dochter leert niet dat dit (d) een DEE is, maar ze leert dat het de ‘duh’ is.

maar:

“duh” = een klank
De d = een letter

En die d klinkt vaak als ‘duh’, maar soms hoor je hem als ‘tuh’  (hoed) en soms hoor je hem helemaal niet (plafond)

Door heel helder te zijn over het verschil tussen een letter en een klank, voorkom je verwarring. Ik heb ooit een leerling gehad  die hond uitsprak als honde. “De honde loopt op straat”. Daar moet hij toch van in verwarring geraakt zijn?

Nog een voorbeeld:

We nemen de a – je kind leert in groep 3 dat dat een ‘ah’ is, zoals in jas.

Maar stel dat je dochter Jella heet (zoals mijn dochter), wat moet zij dan met die informatie? Die brengt haar in verwarring. Ze heet niet Jellah, ze heet Jella!
Maar als zij tegen de juffrouw zegt dat voor haar die ene a een ‘a’ is, dan rekent de juf dat fout. Want zij zegt: “alleen dubbel aa is ‘a’.  (zoals in maan). De enkele a = ‘ah’.”

Of neem de e. Op school leert je zoon dat dat een ‘eh’ is, zoals in pet. Al het andere wordt fout gerekend in groep 3. Maar als je dan Joke heet, dan heb je een dubbel probleem, want volgens de juf staat daar:  j-oh-k-eh. Wat moet je daarmee, als je 6 of 7 bent?

Lezen: daar snap ik niks van!

Vanaf maart in groep 3 komen dan deze zinnetjes aan bod:
de bomen staan langs het water.Bomen langs water

Maar je kind leest: de boh-men staan langs het wah-ter

Want hij zal de enkele o als ‘oh’ uitspreken (als in sok) en de enkele a als ‘ah’ (zoals in jas).

In eerste instantie heeft hij misschien geen idee wat er staat, Maar natuurlijk is hij niet dom, dus hij ‘raadt’ wel wat er staat. Zeker met een plaatje erbij.

Maar lezen is natuurlijk geen raden. Lezen is begrijpen hoe het werkt, met letters en woorden. Dus je kind raakt in verwarring!!
En denkt: De juf snapt er niks van of ik snap er niks van.

Over het algemeen zijn kinderen sneller geneigd om die tweede conclusie te trekken: om te denken: “Dit is dus blijkbaar te moeilijk voor mij..”

Nou hoor ik je denken:
Maar waarom snappen die andere kinderen het dan wel? Die snappen het niet, die aanvaarden het. Als je niet te veel vragen stelt, dan komt alles op zijn pootjes terecht. Maar als je die wel stelt, als je een denkertje bent, dan heb je een probleem. Dat is waarom we de problemen vaak zien bij (heel) slimme kinderen.  Die snappen de logica niet… want die is er niet – op deze manier.

Wij hebben een programma ontwikkeld.

Het belangrijkste element in de ‘reparatie’ is dat je kind leert dat een letter niet hetzelfde is als een klank. Doordat je kind op school letters leert aanduiden met een klanknaam, denkt hij dat een letter en een klank hetzelfde zijn. Dan kan er per definitie bij iedere letter maar één klank horen, maar dat is in de praktijk natuurlijk niet zo. Ik gaf al een paar voorbeelden.

Je moet de verwarring dus wegnemen:a-letter-klank

Je zegt dan eigenlijk: dit is een a (een letter, zo heet hij in het alfabet!) en vaak klinkt hij ook zo: ja, water, samen. Maar hij kan ook anders klinken: jas, man, vallen

En dan leg je precies uit wanneer de a gewoon klinkt zoals hij heet en wat maakt dat zijn klank soms verandert. Met dat inzicht neem je heel veel verwarring weg.

Wat kun je dus zelf concreet doen?

Leer je kind de alfabetnamen van de letters  en leg hem vervolgens uit welke klank of klanken daarbij horen.

Stap 1 is dus gewoon het leren van het alfabet..moeilijker is het niet 😉

Wil je meer weten over belangrijke elementen van snel en goed leren lezen, kijk dan eens hier: visueel woordbeeld

 

pijltje 2We zijn heel blij met je reactie of met een klikje op een sharebutton 🙂

Alfabetspelletjes

Alfabet Katten P
Omdat het niet altijd meevalt om tijd en zin te maken om te oefenen, is het belangrijk om ‘oefenen’ zo leuk mogelijk te maken! Gelukkig kunnen spelen en leren heel goed samengaan.
Daarom geven we je hier wat tips over de spelletjes die met onze kinderen en leerlingen altijd de toppers zijn bij het leren van het alfabet.

Spelletjes met letters

Zoek op internet naar een leuk alfabet. Sluit aan bij de leeftijd van je kind.
Voorbeelden vind je onder andere op 365alfabet-blogspot. Maar er zijn veel meer leuke voorbeelden te vinden op internet.
Print het alfabet twee keer op stevig papier, lamineer het eventueel en knip de letters los. Op onze facebookpagina vind je er ook een paar: http://on.fb.me/1kSB7hq

 Memospel

Je kunt nu met deze dubbele serie een geheugenspelletje spelen.
Iedere speler die een kaartje omdraait, moet de alfabetnaam van de letter zeggen.
Als je een paar gevonden hebt, mag je het houden natuurlijk, maar je moet ook nog even een woord bedenken dat met de bewuste letter begint.

Letters op volgorde leggen

Leg een van beide series in de goede volgorde. Een van beide spelers sluit de ogen, de andere speler neemt een letter weg. Om het moeilijk te maken, mag die speler het gat dat ontstaat, dicht schuiven.
De anders speler opent nu de ogen en ‘zoekt’ welke letter verdwenen is.

‘Pim Pam Pet’

Dit spel lijkt op het oude pimpampet, maar je hebt geen letterwiel nodig.
Schud de letterkaartjes (neem 1 of 2 series) en leg ze ondersteboven op tafel.
Spreek een thema af. Bijvoorbeeld namen, dieren, iets zoets, landen, reizen, etc..
Dit kun je aanpassen aan het niveau en de leeftijd van de spelers.

Als hij aan de beurt is,  draait een speler een kaart en zegt de alfabetnaam van de letter. Alle spelers mogen nu een woord bedenken dat met die letter begint. Het woord moet natuurlijk wel bij het thema passen.

Nu kun je kiezen welke spelregels je verder bedenkt. Hieronder staan een paar voorbeelden:

  • Iedereen moet het woord dat hij bedacht heeft spellen. Als het goed is, krijg je een punt.
  • De speler die het eerst een woord wist, moet het spellen. Als het goed is, krijgt hij het letterkaartje.
  • De speler die de letter draait, mag zelf een woord bedenken of het kaartje aan een medespeler geven om er een woord bij te bedenken.

Als je eenmaal een paar variaties gespeeld hebt, zul je zien dat je kinderen geen moeite hebben om zelf variaties te bedenken.

Even geen zin in een spelletje

Dan wil je kind misschien het alfabet inkleuren. Als je weet hoe dat werkt, zoek dan een een leuk font op bijvoorbeeld www.dafont.com en print een eigen alfabet. Lekker groot 😉
http://www.dafont.com/super-mario-bros.font bijvoorbeeld of http://www.dafont.com/coconut-point.font

Veel plezier ;-))

Laat hieronder horen wat je ervan vindt. Weet je zelf nog een leuk spelletje om het alfabet te oefenen? Deel dat dan ook bij de reacties 😉

like

Zorg er met 1 klik voor dat je geen nieuwe ontwikkelingen mist